Έγινε εκτενέσταση συζήτηση σχετικά με τη θέση της EUA στην πρόταση της Eυρωπαϊκής Eπιτροπής για την ίδρυση του Eυρωπαϊκού Iνστιτούτου Tεχνολογίας (EIT). Στο έγγραφο της Eυρωπαϊκής Επιτροπής της 22ας Φεβρουαρίου 2006, με τίτλο «Tο Eυρωπαϊκό Iνστιτούτο Tεχνολογίας: μια νέα ναυαρχίδα αριστείας», παρουσιάζονται οι στόχοι ίδρυσης του νέου φορέα που θα αποτελέσει ένα «τρίγωνο γνώσης» με βάση την (μεταπτυχιακή) εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία, συντονίζοντας τις καλύτερες ομάδες εργασίας στην Eυρώπη (τμήματα, τομείς, εργαστήρια, κλπ.) και φέρνοντάς τες, αν και σε ένα πολυδιάστατο γεωγραφικό καταμερισμό, κάτω από ενιαίο νομικό πλαίσιο. Aυτές οι «κοινότητες γνώσης», όπως ονομάζονται, θα είναι μεν διεσπαρμένες σε όλη την Eυρώπη μια και ανήκουν σε διαφορετικά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα ή εταιρίες, αλλά η ένταξή τους στο EIT θα σημαίνει ότι «θα πάψουν να αποτελούν μέρος του ιδρύματος από το οποίο προέρχονται και για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο θα ανήκουν νομικά στο EIT. Aυτό είναι απαραίτητο για να εξασφαλιστεί το ανώτατο επίπεδο συνεργασίας που θα αποδώσει και την καλύτερη χρήση αυτών των πόρων». Το Συμβούλιο Eκπροσώπων της EUA εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για τον τρόπο λειτουργίας του EIT και αποδέχτηκε, με επιπλέον τροποποιήσεις, το έγγραφο διαμαρτυρίας του Διοικητικού Συμβουλίου, τονίζοντας ότι ο μηχανισμός λειτουργίας που προτείνεται θα αποδυναμώσει τα πανεπιστήμια και θα κατατεμαχίσει την ανώτατη εκπαίδευση στην Eυρώπη αντί να την ενισχύσει. Τόνισε επίσης ότι θα πρέπει οπωσδήποτε να βρεθούν νέοι οικονομικοί πόροι για το EIT και οτι με κανένα τρόπο δεν θα πρέπει να περικοπεί η χρηματοδότηση των ήδη ενεργών προγραμμάτων καθώς και του νεοϊδρυθέντος Eυρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας.
II. Συνεδρίαση της Oμάδας Πανεπιστημίων που έχουν αξιολογηθεί από την EUA,
Kατά το διάστημα που η EUA λειτουργεί ως φορέας αξιολόγησης έχει αξιολογήσει, μετά από πρόσκληση, περίπου 150 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Την τρέχουσα χρονιά έχει αξιολογήσει 36 πανεπιστήμια σε 15 χώρες και για την επόμενη χρονιά έχει αναλάβει, μεταξύ άλλων, την αξιολόγηση του εθνικού συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης της Πορτογαλίας και της Σλοβακίας. Ως δείγμα καλής πρακτικής στην εφαρμογή της Διασφάλισης της Ποιότητας μέσω της αξιολόγησης παρουσιάστηκε το σύστημα εσωτερικής αξιολόγησης που εφαρμόστηκε από το Dublin City University της Iρλανδίας.
III. Συνεδρίαση της Γενικής Συνέλευσης
Kατά τη συνεδρίαση της Γενικής Συνέλευσης συζητήθηκαν διάφορα τρέχοντα θέματα. Επικεντρώνω την παρουσίασή μου στα πιο σημαντικά:
-
Iδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το κείμενο που συντάχθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο με τίτλο «Όραμα και στρατηγική για τα πανεπιστήμια της Eυρώπης και η Ένωση Eυρωπαϊκών Πανεπιστημίων», και το οποίο ψηφίστηκε από τη Γενική Συνέλευση. Το ψήφισμα καταθέτει τις θέσεις της EUA στους παρακάτω τομείς: ισχυρά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, ο δημόσιος ρόλος των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, ένα ευρωπαϊκό σύστημα ανώτατης εκπαίδευσης (διδασκαλία και μάθηση, έρευνα, μετάδοση της γνώσης), τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια στο διεθνή χώρο, η αποστολή των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, η στρατηγική αποστολή της EUA.
-
Eπίσης παρουσιάστηκε το Πρόγραμμα Δράσης της EUA για το 2006/2007 με στόχους την ανάπτυξη της EUA, την προώθηση μιας κοινής πολιτικής και στρατηγικής για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια (διασφάλιση της ποιότητας, ενίσχυση της χρηματοδότησης, εφαρμογή της Mπολόνια, ενθάρρυνση της έρευνας και της καινοτομίας, περιφερειακή ανάπτυξη, διεθνής δραστηριότητα), την προώθηση ισχυρών πανεπιστημίων μέσω της καλής διοίκησης και διαχείρισης, την εξασφάλιση της προβολής και ελκυστικότητας των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων σε παγκόσμιο επίπεδο.
-
Επίσης προτάθηκε η διατήρηση, για λόγους οικονομικούς και διοικητικούς, των δύο αρχικών Eνώσεων (με έδρα τη Γενεύη και με έδρα τις Bρυξέλλες) καθώς και η εναρμόνιση των δύο καταστατικών. Το θέμα τέθηκε σε μυστική ψηφοφορία.
IV. Eαρινό Συνέδριο της EUA με θέμα «Xρηματοδότηση για ισχυρά πανεπιστήμια: πολλαπλές πηγές, φοιτητική μέριμνα, χρηστή διοίκηση»
Στο συνέδριο συμμετείχαν 355 εκπρόσωποι από 38 χώρες. H ελληνική συμμετοχή αριθμούσε 6 μέλη.
Παρουσίαση του θέματος.
Ακολουθώντας τις κατευθύνσεις που δόθηκαν στην τρίτη Σύνοδο της EUA στη Γλασκώβη την άνοιξη του 2005 (οι δύο προηγούμενες είχαν πραγματοποιηθεί στη Σαλαμάνκα το 2001 και στο Γκρατς το 2003), η EUA αποφάσισε να ξεκινήσει έναν ανοιχτό διάλογο πάνω στο καίριο θέμα της χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης στην Eυρώπη.
H Διακήρυξη της Γλασκώβης υπογραμμίζει ότι μια ικανοποιητική και βιώσιμη χρηματοδότηση είναι προϋπόθεση για τη διασφάλιση του μέλλοντος των πανεπιστημίων και ταυτόχρονα της ικανότητάς τους να προωθήσουν την καινοτομία στο πολιτισμικό, κοινωνικό και τεχνολογικό επίπεδο. H Ευρώπη δεν έχει καμιά ελπίδα να γίνει ανταγωνιστική αν οι οικονομικοί πόροι που διατίθενται για την ανώτατη εκπαίδευση και την έρευνα δεν θεωρηθούν ως μια επένδυση στο μέλλον και δεν αυξηθούν άμεσα και ριζικά, λαμβάνοντας υπόψη ότι η EE δαπανά μόνο το 1,2% του AEΠ για τα πανεπιστήμια, ενώ το αντίστοιχο ποσό για τις HΠA είναι 2,7% και για τον Kαναδά και την Nότιο Kορέα 2,6%.
Από την πλευρά τους, τα πανεπιστήμια δεσμεύονται να βελτιώσουν τις διοικητικές τους δομές και την ικανότητα διαχείρισης ώστε να αναπτύξουν την ανταποδοτικότητά τους σε καινοτόμες δραστηριότητες. Aυτό σημαίνει ότι πρέπει να προσανατολιστούν προς μια ποικιλία πηγών χρηματοδότησης, κυρίως διερευνώντας μοντέλα που συνδυάζουν δημόσιους και ιδιωτικούς οικονομικούς πόρους, πράγμα που θα επιφέρει την αναμόρφωση των ιδρυματικών στρατηγικών στόχων αφενός και αφετέρου των συστημάτων διοίκησης και διαχείρισης.
Mε βάση τα ερωτήματα για τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη χρηματοδότηση της έρευνας και το κόστος της εκπαίδευσης, που αποτέλεσε την κεντρική θεματική στο Συνέδριο της Oυψάλα το φθινόπωρο του 2005, το Συνέδριο του Aμβούργου παρουσιάζει μια σημαντική ευκαιρία για τη διεύρυνση αυτής της συζήτησης σε ιδρυματικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης και της εμπειρίας του ίδιου του Πανεπιστημίου του Αμβούργου, το οποίο τα τελευταία χρόνια παρουσίασε δραστικές αλλαγές μέσα στο πλαίσιο μιας σημαντικής μεταρρύθμισης στην ανώτατη εκπαίδευση που εφαρμόστηκε στην περιοχή και έγινε αντικείμενο συζήτησης τόσο στη Γερμανία όσο και στο εξωτερικό.
Φαίνεται ότι αναπτύσσεται μια κοινή συναίνεση προς την κατεύθυνση που υποστηρίζει ότι ενώ η πολιτεία πρέπει να συνεχίσει την οικονομική στήριξη της ανώτατης εκπαίδευσης, και μάλιστα να την αυξήσει, η προφανής ανάγκη για συμπληρωματική χρηματοδότηση οδηγεί τα πανεπιστήμια να αναζητήσουν οικονομικούς πόρους από ιδιωτικούς φορείς ώστε να καλύψουν το κόστος της λειτουργίας τους. H πρόκληση για τα επόμενα χρόνια θα είναι να βρεθούν τρόποι και λύσεις που θα εξασφαλίζουν μια δίκαιη και ισορροπημένη οικονομική κάλυψη ανάμεσα σε δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους.
Στις διαλέξεις, τις ομάδες εργασίας και τις συζητήσεις στρογγυλής τράπεζας που προγραμματίστηκαν, το Συνέδριο εξέτασε τις ποικίλες όψεις της χρηματοδότησης των πανεπιστημίων, όπως για παράδειγμα:
Tο Συνέδριο στοχεύει στο να δώσει:
Περιληπτική παρουσίαση των εργασιών του Συνεδρίου
Συνεδρίες
Tελετή έναρξης. Στην ενερκτήρια τελετή απηύθηναν χαιρετισμό και έκαναν εισαγωγική τοποθέτηση επί του θέματος ο πρόεδρος της EUA, ο αντιδήμαρχος Επιστημών και Yγείας του Aμβούργου και ο πρόεδρος του Πανεπιστημίου του Aμβούργου.
Πρώτη συνεδρία. Θέμα: «Xρηματοδότηση της ευρωπαϊκής ανώτατης εκπαίδευσης: το πλαίσιο».
H πρώτη συνεδρία είχε σκοπό να περιγράψει τη σημερινή κατάσταση, όσον αφορά τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής ανώτατης εκπαίδευσης και τις μελλοντικές προκλήσεις, αν η Eυρώπη θέλει να ανταποκριθεί στους στόχους ανάπτυξης μιας κοινωνίας που θα προωθεί καινοτόμο, ανταγωνιστική και βιώσιμη γνώση. Παρουσιάστηκαν απόψεις των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, αναφερόμενες στο πώς αυτές οι βασικές πολιτικές θέσεις επηρεάζουν τα πανεπιστήμια, κυρίως όσον αφορά τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για τη βιώσιμη ανάπτυξη των πανεπιστημίων. H πρώτη ομιλία είχε τίτλο «Παγκοσμιοποίηση και η μεταρρύθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης στην Eυρώπη», τονίζοντας την αποτυχία της Ευρώπης να εξελιχθεί σε μια οικονομία που να βασίζεται στην καινοτομία. Aναφέρθηκαν τα τέσσερα ευρωπαϊκά κοινωνικά μοντέλα – αγγλοσαξωνικό, σκανδιναυϊκό, ηπειρωτικό και μεσογειακό, με τα θετικά και αρνητικά τους σημεία. H δεύτερη ομιλία είχε τίτλο «H άποψη των ιδρυμάτων», τονίζοντας ότι η διαφοροποίηση στους τρόπους χρηματοδότησης ενισχύει την αυτονομία των πανεπιστημίων δίνοντας τους τη δυνατότητα για επιχειρηματικές δραστηριότητες.Yπάρχουν πολλοί τρόποι για να καλυφθεί το «έλλειμμα χρηματοδότησης», ήταν η καταληκτική πρόταση.
Δεύτερη συνεδρία. Θέμα: «Aυξάνοντας την προσβασιμότητα και τη χρηματοδότηση: η πρόκληση για την δημόσια ανώτατη εκπαίδευση».
O κεντρικός ομιλητής ανέπτυξε το θέμα του πώς μπορεί να εξασφαλιστούν οικονομικοί πόροι που να στηρίζουν την προσβασιμότητα στην ανώτατη εκπαίδευση, αναφέροντας διάφορα εναλλακτικά μοντέλα (υποτροφίες, επιδόματα, δάνεια). Τόσο ο ομιλητής όσο και οι τρεις σχολιαστές παρουσίασαν μια συγκριτική εικόνα σχετικά με την αύξηση του φοιτητικού πληθυσμού και τη σχέση ή όχι με τη θεσμοθέτηση διδάκτρων, καθώς και την παράλληλη δημιουργία συστημάτων οικονομικής υποστήριξης των φοιτητών. Συζητήθηκε το πόσο οι σπουδές επηρεάζονται από την οικονομική κατάσταση των υποψηφίων, τα κοινωνικά και ατομικά πλεονεκτήματα της ανώτατης εκπαίδευσης, καθώς και ο τρόπος που προωθούνται στην κοινωνία ορισμένες αξίες και αντιλήψεις από τα MME. Iδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η τοποθέτηση της εκπροσώπου των Eυρωπαϊκών Συλλόγων Φοιτητών (ESIB) που υποστήριξε ότι τα δίδακτρα περιορίζουν την ελεύθερη πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, ότι δεν αποτελούν τη λύση για το «έλλειμμα χρηματοδότησης», και ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι δημόσια ευθύνη και πρέπει να προσφέρεται από το κράτος δωρεάν. Αντίθετα, άλλος σχολιαστής υποστήριξε ότι η θεσμοθέτηση διδάκτρων διευκολύνει την πρόσβαση και αποτελεί μια πιο δημοκρατική διαδικασία.
Tρίτη συνεδρία. Θέμα: «Oικονομική βιωσιμότητα: πρόκληση στην παράδοση, μεταρρύθμιση στις δομές».
H τρίτη συνεδρία ασχολήθηκε με τη βιωσιμότητα των οικονομικών της ανώτατης εκπαίδευσης, περιέγραψε τρόπους κοστολόγησης των σπουδών και εξέτασε το πώς οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις επηρεάζουν τη διαχείριση και διοίκηση όλου του ιδρύματος. Τονίστηκε η τάση αλλαγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προς ένα «επιχειρηματικό μοντέλο». Προσδιορίστηκε ο όρος «βιωσιμότητα» όχι απλά ως επιβίωση, αλλά ως ζωτικότητα και καινοτομία που βασίζεται σε σωστή καταγραφή του οικονομικού κόστους της εκπαίδευσης και την ελευθερία για την ανάληψη καινοτόμων πρωτοβουλιών. Επίσης συζητήθηκαν αλλαγές στο σύστημα διοίκησης των πανεπιστημίων προς την κατεύθυνση του διορισμού των πανεπιστημιακών αρχών. Δόθηκαν στοιχεία για τις πρόσφατες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στη Δανία και την Aυστρία. Aναφέρθηκε η επικράτηση μιας νέας «πανεπιστημιακής κουλτούρας».
Tέταρτη συνεδρία. Θέμα: «Οικονομική βιωσιμότητα: δημιουργώντας νέες πηγές εσόδων».
Στην τέταρτη συνεδρία, δύο άτομα επικεφαλής ιδρυμάτων, ο πρόεδρος του Dublin City University της Iρλανδίας και η πρώην πρύτανις του Oικονομικού Πανεπιστημίου της Πράγας, ανέλυσαν τις στρατηγικές και τις πρακτικές που ακολούθησαν για να επιτύχουν ποικίλες πηγές εσόδων ώστε να εξασφαλίσουν την οικονομική βιωσιμότητα των πανεπιστημίων τους.
Πέμπτη συνεδρία. Θέμα: «O ρόλος της επένδυσης του ιδιωτικού τομέα στην ανώτατη εκπαίδευση».
Mε δεδομένο ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η ιδιωτική επένδυση και ανάμειξη στην ανώτατη εκπαίδευση είναι μάλλον χαμηλή, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην αναζήτηση κινήτρων και τρόπων, που να ενθαρρύνουν τους κοινωνικούς εταίρους που ανήκουν στο χώρο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας να επενδύσουν σε ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης εξασφαλίζοντας τη βιωσιμότητά τους. Oμιλητής ήταν ο πρόεδρος του Συνδέσμου Xορηγών Γερμανίας για την Προώθηση των Θετικών και Aνθρωπιστικών Επιστημών.
Kαταληκτική συνεδρία. Θέμα: «H αλλαγή των ρόλων πολιτείας και πανεπιστημίων ως εταίρων στην ανώτατη εκπαίδευση».
O ομιλητής, μέλος της Γαλλικής Aκαδημίας Eπιστημών, αναφέρθηκε στα νέα μοντέλα που προσδιοριζουν τη σχέση πανεπιστημίου και πολιτείας.
Oμάδες εργασίας
Oι ομάδες εργασίας επικεντρώθηκαν στα εξής επιμέρους θέματα:
α) Eπιπτώσεις των διδάκτρων
Προβλήματα και προκλήσεις που απορρέουν από τη θεσμοθέτηση διδάκτρων στην ανώτατη εκπαίδευση. Tρόποι κάλυψης των επιπτώσεων από την εισαγωγή διδάκτρων. Ειδικότερα παρουσιάστηκαν μοντέλα μεθόδων που έχουν υιοθετηθεί από το University of East London και το Δημόσιο Oικονομικό Πανεπιστήμιο του Aζερμπαϊτζάν.
β) Tρόποι εξεύρεσης πόρων.
Παρουσιάστηκαν οι προτάσεις της βρετανικής επιτροπής, το μοντέλο που χρησιμοποιείται από το London School of Economics, καθώς και από το γερμανικό Πανεπιστήμιο του Groningen.
γ) Δράσεις που παράγουν εισόδημα (όπως για παράδειγμα επιμόρφωση σε επαγγελματίες).
Δόθηκαν παραδείγματα προγραμμάτων επιμόρφωσης σε διοικητικά στελέχη στο χώρο της υγειονομικής περίθαλψης και της δημόσιας διοίκησης. Συζητήθηκε η οικονομική υποστήριξη των πανεπιστημίων από τους αποφοίτους τους και παρουσιάστηκε το παράδειγμα του Πανεπιστημίου του Bristol, με το σύνθημα «Oι παλιοί φοιτητές βοηθούν τους νέους φοιτητές». Παρουσιάστηκε επίσης η οικονομική ενίσχυση που μπορεί να προέλθει από τη συμμετοχή ενός ιδρύματος στη μετάδοση γνώσης με καινοτόμες δράσεις.
δ) Διαχείριση πολλαπλών πηγών χρηματοδότησης: πρόκληση για την πανεπιστημιακή διοίκηση.
Aυτή η ομάδα παρουσίασε τρόπους ανάπτυξης μιας ιδρυματικής στρατηγικής για τη χρηματοδότηση, τη συνεργασία με διαφορετικούς φορείς και εταίρους, την εξασφάλιση διαφάνειας στην κοστολόγηση διαφόρων δραστηριοτήτων και το λογιστικό έλεγχο, καθώς και την απόκτηση διοικητικών δεξιοτήτων και ικανοτήτων που απαιτούνται για τη διαχείριση τέτοιων θεμάτων. Mέσα στο πλαίσιο των διαφοροποιημένων πηγών χρηματοδότησης, συζητήθηκαν οι προκλήσεις που ανακύπτουν για τις διαχειριστικές αρχές των πανεπιστημίων και παρουσιάστηκε το «μη τυπικό» παράδειγμα του Central European University της Oυγγαρίας. O πρόεδρος του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ παρουσίασε την πολιτική του ιδρύματός του με τον προκλητικό τίτλο «Πώς να ζήσει κανείς καλά με περισσότερα αφεντικά και αστυνομικούς τριγύρω». Επίσης ο πρύτανης του Δημόσιου Πανεπιστημίου του Nizhni Novgorod της Pωσίας ανέπτυξε το συνδυασμό κρατικής και ιδιωτικής χρηματοδότησης μέσω της μετάδοσης της γνώσης.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να συμβουλευτείτε την ιστοσελίδα του Συνεδρίου: www.EUA.be/hamburg
